فتنه، بصیرت ،14پیشنهاد

بسیار شنیده ایم که انسان ها هیچگاه از آزمایش و امتحان دور نیستند و همواره مورد ابتلاد قرار می گیرند تا مؤمنان از پای لغزیدگان جدا شوند. جدال حق و باطل در هر عصر و زمانی شکلی به خود می گیرد امّا سنت ها همواره ثابت اند .مطالعه تاریخ چراغ راهی را مقابل ما می گشاید تا بتوانیم این سنتها را کشف کنیم. در این زمینه چند نکته قابل ملاحظه است :

1- جان بصیرت ، دشمن شناسی است:

در شرایط فتنه و تردید، بسیاری از کجروی ها ناشی از اشتباه گرفتن دشمن رخ داده است. قاعدتا برای هر گروهی و حزبی، هر جریانی که دارای تفاهم کمتری با او باشند، در اولویت بیشتری برای ضدیت و مخالفت قرار خواهد گرفت و قطعا دشمنان قسم خورده دین در حد اعلای این بغض قرار دارند. نگاه غیر اصولی به دشمن و به دوستی که با او صرفااختلاف نظر داریم، از زمینه های ایجاد فتنه است. قرآن "اشداء علی الکفار و رحماء بینهم" را ملاک ما قرار داده اما عده ای، دشمنان قسم خورده و حتمی را رها کرده با جمعی دیگر از مؤمنان به خاطر اختلاف سلیقه دعوا می کنند.

2- ضرورت اصلی و فرعی کردن مسائل :

در اینکه در عصر ما کسی معصوم نیست و امکان خطا از همه وجود دارد و شکی نیست امّا عده ای با بزرگ کردن و تکرار کردن یک اشتباه موجبات سقوط خود رافراهم می کنند . در واقع دشمنی های دشمن اصلی تر از خطا های دوست است .برای مثال خوارج با بدفهمی پذیرفتن حکمیت را توسط امیر المؤمنین خطا تصور کردند و با بزرگ کردن آن ،آن را همطراز خیانات معاویه و عمروعاص قرار دادند و از هر دو عبور کردند.در واقع در این، مسائل به نگاه هلیکوپتری است . بدین معنا که نه چندان ارتفاع بالا حرکت کرد که اتفاقات را ندید و نه آنکه آنقدر به سطح نزدیک شویم که قدرت تشخیص صحنه را از دست بدهیم.

3- متنوع بودن طیف باطل :

شاخصه دیگر شناخت عرصه این است که چون باطل چندان به سخنان خود اعتقادی ندارد و از روی نفاق نظر می دهد ، اصرار چندانی بر هم مشربهای خود ندارد و از هر شخص و حزبی برای رسیدن به هدف خود استفاده می کند.حاصل این امر آن است که گروه های متنوعی که تنها اشتراکشان مخالفت با یک حقیقت است و در خود اختلافات جدی دارند گرد هم جمع می شوند . یک مورد از این مسئله در جنگ خندق مقابل پیامبر اتفاق افتاده است

4- جنگ روانی علیه حق :

پیامبر گرامی اسلام در دعوت خود همواره مورد استهزاء واقع می شد و حتی مجنون و ساحر نیز خطاب می شد در واقع باطل در اغلب صحنه ها از تحریک فضای روانی سود می جسته است.

5- الحق ثقیل :

در احادیث آمده است که در آخر الزمان دینداری همانند نگه داشتن آتش در کف دست است . در واقع شبهات گوناگون ، که فتنه ها حاصل این تردید ها است ،حقیقت را مخالف عقل جلوه می دهد . سنگین بودن حق ،فهم آن را سخت تر می کند. بدین ترتیب رسیدن به حقیقت تلاش زیادی را می طلبد. شاید به همین جهت باشد که اهالی باطل ، برباطل خود بیشتر از اهل حق نسبت به حق اصرار دارند و به قول قرآن ،باطل «زخرف القول » می گوید

6-عدّه ملاک نیست :

هیچ گاه تعداد طرفداران یک نفر نشان دهنده صحیح بودن آن نیست و این معنا در جای جای قرآن به چشم می خورد

7- شخصیت زدگی یک آفت است :

امیر مؤمنان (ع) در راهکاری برای فتنه ،شناخت حق با اشخاص را مذموم می شمرد و بر شناخت معیارها تأکید می کنند.پشتیبانی و تقلید کورکورانه از یک شخصیت طی کردن مسیر را سخت می کند .عوض شدن نظرات در هنگام فتنه بر پیچیدگی این مسئله می افزاید

8- شفاف بیان نکردن نظرات ،از ویژگی های باطل است :

همانطور که در قسمت قبل ذکر شد با عوض شدن شرایط ، عده ای صلاح مادی خود را در اصرار نکردن بر نظرات قبلی و کوتاه آمدن از آنها می بینید امّا بهتر می بینید که این تغییر چندان آشکار نشود و آن را طبیعی جلوه دهند . این استحاله در واقع بستری می شود که سخنان غیر شفاف و دوپهلو عرضه شود و شناخت واقعیت را مشکل کند.

9- حق را با دشمنش بشناسید :

پیغمبر اکرم (ص) در حدیثی این جمله را بیان می کنند و در واقع این نکته را گوشزد می کنند که سوت و کف زدن های دشمنان بی پرده ،یک معیار است . هر کس با هر سلیقه ای نباید آب را در آسیاب دشمن بریزد.

10 – تمام حق مهم است :

بدون شک باطل برای پایگاهی اجتماعی داشتن رفتارهای حق را تقلید می کند در واقع «تلبسوا الحق بالباطل» و « یؤمن ببعض و یکفرون ببعض» بذر تردید را باور می کند.

11- هم حق و هم باطل را رد نکنیم :

مشهور است که خوارج به این نتیجه رسیدند که امام علی (ع) معاویه و عمروعاص را با هم بکشند و بدین ترتیب هر دو جناح را نفی کنند و راهی جدید را در پیش بگیرند. در هر حالتی یک جبهه جان کلامش کمتر به حقیقت نزدیک است گرچه ظاهرش گول زننده باشد.حق گرچه بی خطا نیست اما خطاهای جزئی تری دارد.

12- در این مملکت مسائل راحت تر فهمیده می شود :

این سخن از شهید آیت ا... مدرس است زمانی که می خواستند گرایش غیر منطقی عده ای به جذابیت سخنان پر **** نشان دهند. در حقیقت گاهی سادگی و بدیهی بودن حقیقت ما را گمراه می کند .

13- دوگانه فتنه : بدعت نظری + خود خواهی :

امیر مؤمنان (ع) در خطبه 50 نهج البلاغه این دو مورد را عامل ایجاد این فتنه ذکر کرده اند.

14- پرهیز از بی مسئولیتی :

برخی ها به راحتی خود را از مسئولیت اجتماعی خود کنار می کشند در حالیکه هم ما نسبت به جامعه خود مسئول هستیم و وظیفه داریم. از میان آیات و روایات متعدد در این زمینه تنها به این حدیث کفایت می کنیم که «کلّکم راع و کلکم مسئول» در واقع فریضه «امر به معروف و نهی از منکر »نیز ناظر به همین مسئله است.