مفاهیم اولیه در گنو/لینوکس

مفاهیماولیه در سیستمعامل گنو/لینوکس

در ایـنمقاله کوتاه سـعی داریـم تا، مفاهیماولیهای را که هر کاربر تازهکارگنو/لینوکسدر ابتدای کار با آنها برخورد و تعاملخواهد داشت را به طور اجمالی شرح دهیم.آشناییبا این مفاهیم میتواند تا حد زیادیراهنمای کاربرانی باشد که از سیستمعاملهایدیگر مانند ویندوز به گنو/لینوکسمهاجرت میکنند.

هستهلینوکس

هستهلینوکس بخــش مــرکــزی تشکــیل دهندهسیسـتـمعامل گنو/لینوکساسـت.بخشــیکـه بـه طــور مستقیم با سختافزار سیستـمشما در ارتباط بوده و از امکان استفادهاز قابلیتهای سخت افزار را برای کــاربرفــراهــم میکنــد.هستهلینوکس نخستین بار توسط لینوس توروالدزدانشجوی فنلاندی در سال ۱۹۹۱ منتشر شد وسپس کاربران شروع به استفاده و توسعه آنکردند و با ترکیب آن به همراه ابزارهایپروژه گنو، سیستم عامل گنو/لینوکسمتولد شد.

ابزارهایپروژه گنو

ابزارهایایجاد شده توسط پروژه گنو هستند که باترکیب هسته لینوکس تشکیل یک سیستـمعاملکامل موسوم به گنو/لینوکسرا میدهند.برخــیاز ایــن ابــزارها عبــارتند از کتابخانهزبان C،مجموعه کامپایلرهای GCC،ویرایشگر متن، پوسته فرمان یا مفسر خطفرمان و...اینابزارها توسط پروژه گنو که در سال ۱۹۸۴توسـط ریچــارد استـالمن آغـــاز شد،توسعه پیدا میکنند.

پوستهفرمان

پوستهفرمان یا خط فرمان مهمتــرین ویــژگـیمشترک بین سیستمعــاملهای سازگار بایونیکس است.پوستهفرمان توسط ابزارهایی موسوم به مفسر خطفرمان کنترل میشوند.درگنو/لینوکسمفـسر پیشگزیده خط فرمان مفسر Bashاستکه از ابزارهای توسعه یافته توسط پروژهگنو میباشد.دربرابر امکانات، ویژگیها و سهولت کارکردیکه در پوسته فرمانهای سیستمعاملهایخانواده یونیکس وجود دارد، خط فرمانسیستمعاملهایی مــانـنـد داس و ویندوزبازیچهای بیش نیستند.بسیاریاز کارهایی را که با استفاده از ابزارهایگرافیکی میتوانید انجام دهید، از طریقپوسته فرمان نیز قابل انجام هستند.بسیاریاز کاربران پیشرفته گنو/لینوکسترجیح میدهند بسیاری از کارهای خود رااز طریق پوسته فرمان انجام دهند.امکاناتپوسته فرمان آنها را قادر میسازد تا اینکارها را سریعتر و راحتتر انجام دهند.

محیطX

محیط XیاXWindow ایجادکننده زیـرسـاختارهای لازم بـرایبـرنامههای با رابط کاربری گرافیکی ومیــزکارهای مختـلف اسـت.مثـلااین Xاستکــه نحــوه کشیدن پنجرهها بر روی صفـحهنمــایش و یــا عملیات ماوس و صفحهکلیدرا بر روی پنجرهها در سطوح پایین کنترلمیکند.بااستـفاده از ایـن امکانات است کهمیــزکـارهای مخـتلف مـاننـد GNOMEوKDEمیتوانندکار کنند.X براینخستـین بــار در ســال ۱۹۸۴ در دانشــگاهMITایجـادشد.توزیعهایجــدید گــنو/لینوکساز سیستم X.Orgکهنواده سیستم Xاولیهاست استفاده میکنند.

میزکارهایگرافیکی

همانطورکه در بالا اشاره شد، میزکارهای گرافیکیرابــط کاربری هستند کــه از آن بـرایتعامــل بــا سیـستم اسـتفـاده میشود.تعدادزیادی میــزکار گــرافیکی بــرایگنــو/لینوکسو سیــستمعاملهای ســازگــار بایونیکس وجــود دارد کــه مهمترین آنـهاعبارتند از GNOME،KDE،xFCEوIceWM.

ساختارفایل سیستم

سیستمفایل هر کامپیوتر، امکان ذخیره سازیفایلها و اطلاعات را روی آن فراهممیسازد.هنگامیکه از داخل برنامه واژهپرداز خود سندیرا ذخیره میکنید، این سیستم فایل استکه تعیین میکند سند چگونه و کجا ذخیرهشود.

ابزارهایذخیره سازی مانند فلاپی دیسکها، دیسکهایسخت، درایوهای CD-ROM،درایوهای Zipو...تاقبل از اینکه سیستمعامل سیستم فایل راروی آنها تشکیل دهد، قابل استفاده نیستند.

سیستمفایلهای گوناگونی برای سیستمعاملهایمبتــنی بــر یــونیکس و گنو/لینوکسارائـه شدهاند که برخی از آنها عبارتنداز ext2،ext3،xfs،reiserfsوغیــره.ایــنسـیستم فایــلها در جزئیات فنی دارایتفــاوتهایی بــا هـم هستند ولی از نظرساختاری کـه ایـجـاد میکنند مشـابهبوده و تفاوت چندانی باهم ندارند.

دردنیای یونیکس و گنو/لینوکس،سیستم فایل همانند یک درخت دارای شاخههایگوناگون است.مفهومدرایوهایی مانند C،Dکهدر سیستمعاملهایی مانند داس و ویندوزبا آنها برخــورد داشتــهاید، اینــجابیمعنی هستند.تمامیپارتیشنها و دیسکرانها در محلهاییدر زیر شاخههایی در این درخت متصلمیشوند.دربالاترین بخش این درخت ریشه یا /قراردارد و شاخههای بعدی در زیر /ایجادشدهاند.مثلاbinمحلقرار گیری فایلهای اجرایی دستورات وبرنامههای کاربردی، شاخه etcمحلقرار گیری فایلهای پیکربندی است، شاخهrootپوشهخانگی کاربر ریشه و به همین ترتیب.

پارتیشنها

درسیستم فایل سیستمعاملهای مبتنی برگنو/لینوکسو یونیکس، دیســکهای سخــت مـیتـوانـنـدپـارتیــشـنهای متعددی داشته باشند.دراین صورت هر پارتیشن دارای یک نقطه اتصالیا mountpoint میباشــدکــه در آن نقـطـه بـه درخت سیستم فایلمتصل میشود.مثلامیتوانید اطلاعات کاربران سیستم را دریک پارتیشن جداگانه ذخیــره نموده و نقطهاتصال آنرا homeتعیینکنید که محل قرارگیری اطلاعات کاربراناست و به همین ترتیب.

پارتیشنswap

هنگامنصب گنو/لینوکس،پارتیشنی به نام swapمیسازید.کاربرداین پارتیشن چیست؟ این پارتیشن که تحتساختار سیستم فایل جایی متصل نمیشـود،مـحل قرارگیری حافظه مجــازی روی دیسکسخت است، میباشد.بهتراست حجم آنرا برابر یا دو برابر حافظهسیستم خود تعیین نمایید.هنگامیکه گنو/لینوکسبــا کمبود حافظه مواجه شود و نیاز بهتخصیص حافظه بیشتر برای برنامههایکاربردی وجود داشته باشد، از فضای swapمیتوانــدبعنــوان حــافظه مجازی استفاده کند.

مفاهیممجوزهای دسترسی و سیستم چند کاربره

یکی ازپارامترهای امنیتی گنو/لینوکسمجــوزهای دسـترسی است کــه بــر رویفایلها و پوشهها اعمال میشوند.براساس این مجوزها، فایلها و پوشههاهرکدام دارای مالکی هستند که این مالکیتدر قالب کاربر، گروه کاربری و سایر کاربرانمصداق پیدا میکند.مجوزهـانـیـز بـه سـه دستـه خـوانـدن، نـوشتن واجرا تقسیم میشوند که برای هر فایل یاپوشه امکان تخصیص هرکدام از این سه حالتبه گروههای سه گانه کاربر، گروه کاربریو سایر کاربران وجود دارد.

برخلافویندوز، گنو/لینوکسمـانند جدش یونیکس، از ابتدا به صورت یـکسیـستم چنـد کاربره طــراحــی و پـیادهسازی شده است و هر کاربر سیستم دارای حسابکاربری مجزایی برای استفاده از سیستممیباشد.

فایلهایپیکربندی چه هستند؟

یکی ازمزیتهای سیستمعامل گنو/لینوکسو سیستمعاملهای خانواده یونیکس دراین است که تنظیمات برنامههای کاربردیو سرویسدهندههای مختلف در فایلهایمتنی ساده ذخیره میشوند.بهاین فایلهای متنی ساده فایلهای پیکربندی(ConfigurationFiles) اطلاقمیگردد.بنابرایندر هر شرایطی بــا یـک ویــرایشـگر متـنیســاده نـیـز میتوان اشکالات ایجاد شدهدر تنظیمات را برطرف کرد و یا تنظیماتجدید را به سرعت و سادگی اضافه نمود.برایکاربران ماهر انجام برخی از تنظیمات برروی فایلهای پیکربندی سادهتر و سریعتراز استفاده از ابزارهای مدیریتی گرافیکیاست.

مفهومکتابخانه (Library)

بااین واژه سرو کار بسیاری خواهید داشــت.بسیــاریاز بـرنامههای کاربردی وجود دارند کهبرای پیادهسازی بخشی از عملکردهای خودیا ایجاد اقلامی مانند رابط کاربری، ازتــوابعــی استــفاده میکنند که دربــرنــامــههای دیگری گنجانده شدهاند.برایمثال، واژهنامه چند زبانه xFarDicکهبعدا با آن آشنا خواهید شد، برای ایجادرابط کاربری خود از توابعی که برنامهwxGTKدراختیار قرار میدهد استفاده میکند.بهاین گونه برنامههایی که برنامههایکــاربردی دیگر از آنها برای ایجــاد وپیــادهسازی بـخــشی از امکـانـاتخــود استــفاده میکنند، کتـابخـانه(Library)اطـلاقمیگـــردد.وجـودایــن کتابخانهها فرایند برنامهنویسیرا بسیار تسهیل میکند.مثــــلا،بــرنـامهنویسی کــه مـایـل به نوشتنیک ابزار واژهنامه است، سعی خود را برایجاد عملکردهای خاص واژهنامه متمرکزمیکند و نه بر ساخت توابعی که مثلا پنجرهرا در محیط گرافیکی رسم میکنند، یادگمهها را بر روی پنجره میکشند و...